Khủng hoảng căn tính người trước sự thách thức từ AI trong Dị bản (Nguyễn Đinh Khoa) và Biến thể của cô đơn (Yang Phan)

Abstract

Against the backdrop of rapid technological advancements, posthumanist inspiration has gradually become a core driving force in 21st-century literature. In response to the growing problem of AI overreliance and dependency, many writers have explored human identity through fresh lenses, reflecting both the challenges and possibilities of existence in the digital age. Among these, The Variant (2023) by Nguyen Dinh Khoa and The Mutations of Solitude (2024) by Yang Phan vividly recreate this identity crisis, raising ontological and existential questions about human limits and the meaning of existence. This paper focuses on exploring three core themes: (1) the crisis of the human - machine boundary from biological bodies to hybrid subjects; (2) the crisis of memory and consciousness when humans are reduced to data and information; and (3) the reconstruction of the posthuman subject within a multi-species network. Therefore, the study examines manifestations of the crisis of human identity in the face of the development of AI. The two works show that technology not only transforms the boundary between humans and machines but also confronts humans with questions about the foundations traditionally regarded as constitutive of humanness.

Tóm tắt

Trong bối cảnh công nghệ phát triển vượt bậc, cảm hứng hậu nhân loại từng bước trở thành mạch nguồn sáng tác của văn học thế kỉ XXI. Đứng trước vấn nạn lạm dụng và lệ thuộc vào AI, nhiều nhà văn đã khai thác vấn đề căn tính người dưới điểm nhìn mới mẻ, phản ánh những thách thức và khả thể của nhân loại trong kỷ nguyên số. Trong đó, Dị bản (2023) của Nguyễn Đinh Khoa và Biến thể của cô đơn (2024) của Yang Phan đã tái hiện rõ nét khủng hoảng căn tính, đặt ra những truy vấn về bản thể, giới hạn và ý nghĩa tồn tại của con người. Trong bài báo này, vận dụng phương pháp liên ngành và so sánh, kết hợp lí thuyết hậu nhân loại, người nghiên cứu tập trung khai thác ba nội dung cơ bản: (1) khủng hoảng của ranh giới người – máy nhìn từ cơ thể sinh học đến các chủ thể lai ghép; (2) khủng hoảng của ký ức và ý thức khi con người trở thành dữ liệu thông tin; (3) tái kiến tạo chủ thể hậu nhân loại trong mạng lưới liên loài. Trên cơ sở đó, nghiên cứu làm rõ những biểu hiện của khủng hoảng căn tính người trước sự phát triển của AI. Hai tác phẩm cho thấy công nghệ không chỉ làm biến đổi ranh giới giữa con người và máy móc mà còn thúc đẩy chủ thể nhận thức, chất vấn những nền tảng vốn được xem là làm nên tính người.