Dấu ấn văn hoá Việt trong các phương thức dự báo (khảo sát trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam)

Abstract

The prediction methods in Vietnamese Medieval Narrative Prose mostly had Chinese origin since Vietnam was not the homeland of the I Ching (Yi Jing), horoscopes, physiognomy, fortune telling, astrology, interpretation of dreams,... When using forecasting methods in life and in literature, Vietnamese people in general and writers in particular not only received the forms but also certainly were influenced by the ideology from the basis, the principles to the ways of explanation (based on the theory of Yin and Yang, Five elements, Unity of heaven and man, Microcosm of human body, Induction of heaven and man, Destiny of heaven,...). On the surface, we could only see the Chinese "identity" of Vietnamese forecasts. However,  if we look beneath these "icebergs", we would realize that Vietnamese medieval writers just borrowed the forms and models to create predictions. In fact, the forecast systems were deeply marked by agricultural culture that could manifest in several aspects: 1. The high frequency appearance of female factors and water factors. 2. Animal and plant systems that represented agricultural culture. 3. The richness of spells and magic associated with Vietnamese traditional culture, legends and history.

Tóm tắt

Việt Nam không phải là quê hương của Kinh Dịch, tử vi, tướng thuật, trạch cát, chiêm mộng, thuật số…Các phương thức dự báo được các nhà văn sử dụng trong Văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam hầu hết đều được lấy từ Trung Quốc. Khi tiếp nhận, sử dụng chúng trong đời sống, trong văn học, người Việt nói chung, các nhà văn nói riêng không chỉ tiếp nhận mô hình, hình thái của chúng mà đương nhiên chịu sự ảnh hưởng của hệ thống tư tưởng, nguyên lí, cơ sở lí thuyết và cả cách thức lí giải (dựa trên thuyết âm dương ngũ hành, thiên nhân hợp nhất, nhân thể tiểu vũ trụ, thiên nhân cảm ứng, thiên mệnh…). Nếu chỉ quan sát trên bề mặt thì chúng ta chỉ nhìn thấy “bản sắc” Trung Hoa nhưng nếu nhìn dưới “tảng băng trôi” ấy sẽ nhận ra các nhà văn trung đại chỉ vay mượn sử dụng hình thức, mô hình để kiến tạo nên hệ thống dự báo đậm dấu ấn văn hoá gốc nông nghiệp biểu hiện ra trên mấy khía cạnh: 1. Sự xuất hiện tần số cao của nhân tố nữ và nước trong dự báo. 2. Hệ thống động vật và thực vật tiêu biểu cho văn hoá nông nghiệp. 3. Dự báo mang đậm tính bùa phép, ma thuật gắn với văn hoá, truyền thuyết, lịch sử Việt Nam.